donderdag 27 november 2014

Avontuur met orgaanvlees

Dat hadden jullie nog tegoed. Het avontuur verliep vrij tam eigenlijk. Voor degenen die het gemist hebben: in mijn zoektocht naar gezond leven kwam ik het dringende advies tegen om orgaanvlees te eten: vooral lever, maar ook hart, nieren etc. Orgaanvlees is veel rijker aan de goede voedingsstoffen dan 'gewoon' vlees, vooral lever. Dat zetje had ik nou net nodig om eens buiten de comfortzone te gaan!


Wat had ik besteld?

O.a. varkenslever
lamslever
runderpens*
runderhart*
ossestaart
varkenstong
en varkensoren, geen echt orgaanvlees, wel buitenissig

bovendien hele haring (dus ongezouten, dat realiseerde ik me pas later)
hele sardines
en twee biologische kippen

Van tevoren had ik op internet allerlei informatie opgezocht, als er 'iets overheerlijks' mee te maken viel, wilde ik het wel proberen.

Lever
Lever schijnt het allergezondste voedsel te zijn. Gelukkig houd ikzelf van lever, en voor de Achterbergen zou ik leverpastei of zo kunnen maken (1/3 lever, 2/3 ander vlees). Gewoon gebakken lever met ui en appel? Heerlijk!
Lamslever valt niet zo in de smaak. Taaier en met een sterkere smaak. Ik heb er  nog vier...

Runderpens
Je kunt veel zeggen, en ik wil heel ver gaan, maar toen ik de pens eenmaal had ontdooid en schoongespoeld, en had opgezet met water, wilde ik toch niet meer doorgaan met dit avontuur. Er was geen enkele Achterberg die me tegensprak (er waren er niet zoveel thuis), toen ik het ding toch maar in de prullenbak gooide. Er zijn grenzen! (Hij rook naar mest)

Runderhart
De bestelde runderhart was door de slager vervangen door varkenshart, omdat hij geen runderhart meer had. Ik heb het hart gekookt in kokosmelk met kruiden, en ik vond het lekker. De enkele Achterberg die het ook wilde proeven, vond het ook lekker.

Ossestaart
Moeilijk om iets mee te maken als je geen bloem wilt gebruiken! Ik had hem 3 uur laten trekken, maar hij was nog steeds heel erg taai. Nu heb ik nog een portie in de vriezer, misschien probeer ik daarmee wel een gewoon recept voor soep...

Varkenstong
Daar staat zelfs een recept voor in mijn Blue Band kookboekje. Toch blijft het een zeer rare ervaring om die grote tongen te koken en in stukjes te snijden... Het vlees is lekker, bijna zoals karbonade. Ik wilde mijn vingers niet branden aan de Achterbergen en heb bijna niemand verteld wat ze aten. Alleen mijn echtgenoot vond een raar smaakje aan het vlees zitten (het zat in stukjes door de stamppot heen!) - die kun je niet zomaar bedotten... Hij komt tegenwoordig ook verdacht vaak langs tijdens het koken om te vragen wat we eten!

Varkensoren
Je kon het bestellen (bij de gewone slager), dus dat deed ik. Ik had een recept gevonden dat overtuigend genoeg was. Helaas overtuigde smaak ons geen van allen en verdwenen de in reepjes geknipte, gekookte en vervolgens met kruiden gebakken oren bij het afval.

Haring
Omdat vis zo gezond is - maar ook best prijzig - was ik heel blij om kilo's haring voor een zeer schappelijke prijs te kunnen bestellen bij een diervoedingswinkel. De eisen die aan dierenvoeding worden gesteld, zijn gelijk aan die voor menselijke consumptie, dus dat durfde ik wel aan, hoewel het gek blijft klinken. Ik had me echter niet gerealiseerd dat de haringen natuurlijk niet gezouten waren, en ook niet schoongemaakt. Ik moest dus op zoek naar recepten voor hele haringen, zoals ze in Frankrijk worden klaargemaakt. Geen probleem verder, ook niet het zelf moeten schoonmaken!

Sardines
Ook van de diervoedingswinkel. Ook helemaal niet duur. Sardines zijn lastiger schoonmaken door de bijna onzichtbare schubben, maar ze zijn wel erg lekker! En snel klaar op de grill, met een beetje olijfolie en citroensap, peper en zout. Het heeft best wat om zo'n hele vis schoon te maken!

De vissenkoppen en graten gooi ik trouwens wel weg, je zou hele lekkere en gezonde bouillon kunnen maken juist van vissenkoppen, maar dan kennelijk juist niet van vette vis zoals sardines en haring.

Biologische kip
Het was ook te mooi om waar te zijn, de prijs voor een biologische kip. Ze zijn in dit geval niet voor niets bestemd voor de huisdieren: taai en mager. Niet ongezond, wel te weinig. Ik wilde een ragout ervan maken voor over de rijst, maar uiteindelijk werd het een ragout van kip en gekookt ei. Ook lekker.

Al met al een leuk avontuur, en gedeeltelijk zeker voor herhaling vatbaar!

*klinkt hart en pens meer als iets voor de hond? Tegenwoordig wordt dat ook veel aan dieren gegeven, maar dat wil niet zeggen dat het ongezond is voor mensen. Het oude rijmpje zegt zelfs: een stukje van de pens voor het zieke mens. En op internet vond ik voldoende recepten om de aankoop te rechtvaardigen, vandaar dus

woensdag 26 november 2014

Groot gezin - hoe gaat dat?

Gisteren was er een zeer aardige reactie van iemand, die liet weten dat ze toch wel graag een kijkje wilde nemen in ons grote huishouden. Hoe de was gaat bijvoorbeeld. Nou, dat is toch wel een leuk onderwerp, het grote huishouden bedoel ik. Hoewel ik zelf niet van blogs houd waar opsommingen in staan van wat iemand allemaal gedaan heeft op een dag, dus op zo'n manier zal ik er niet over schrijven.

Voor wie het niet (meer) weet: wij hebben acht zoons en een dochter, allemaal thuiswonend. De oudste is 22, de jongste 4, en we hebben een heerlijk groot huis in een piepklein gehucht in het midden van het land.

Ik ben geen ster in huishouden, zolang ik kinderen had die nog niet naar school gingen, kreeg ik het al helemaal niet voor elkaar, en nu, sinds de jongste naar school is, zwoeg ik mij een weg naar een goed draaiend huishouden. Wat ik veel belangrijker vind, is dat er harmonie is in huis en dat de kinderen allemaal gedijen. Dat ligt als een basis onder ons dagelijks leven, op het stevige fundament van ons geloof in God. Alles wat wij verder doen: bezigheden in en aan het huis, activiteiten ergens anders, moeten passen bij deze basis.

Het eerste dat ik dus zou willen noemen in het kader van 'groot gezin', is de liefde, tijd en aandacht die je aan elk kind afzonderlijk geeft. Hierbij moet ik vaak denken aan iets wat ik heb gelezen: hoe belangrijk het is om de emotionele tank van je kind(eren) te vullen, elke dag. Hoe doe je dat: door liefdevolle aandacht, positief contact en lichamelijk contact. Dat hoeft helemaal geen half uur per kind te zijn: gewoon even een aai over de bol, een arm om de schouder of een knuffel, een klein praatje met oogcontact. Klinkt zo vanzelfsprekend, maar vergis je niet: sommige kinderen krijgen dit niet. Het zijn van die stille, onopvallende pubers bijvoorbeeld, die hun eigen weg gaan. Of het zijn kinderen die alleen maar negatieve aandacht lijken te vragen.

Aandacht en tijd kun je ook geven als je één kind meeneemt bijv. bij het boodschappen doen. In de auto komen vaak de leukste/mooiste gesprekken op gang, en door samen iets te doen, groeit er ook iets moois in het kind en tussen hem en de ouder. Meer kinderen tegelijk meenemen, dat doe ik zelf liever niet. In de auto komen sowieso makkelijk goede gesprekken op gang. Daarom is het ook helemaal niet erg dat je een tijdlang 'taxichauffeur' bent van het gezin, en de een hierheen, de ander daarheen moet brengen. Of weer ophalen.

Onze keuken is apart van de woonkamer, dus tijdens het koken ben ik niet bij de kinderen. Vaak komt een van de jongens dan (gevraagd of ongevraagd) helpen met koken, of gewoon even op de kruk zitten en een praatje maken in de keuken.

dinsdag 25 november 2014

Wat is dit voor blog?

Toevallig keek ik bij de spamreacties van dit blog en vond daar een mooie reactie van een anoniem persoon, die vond dat ik tegenwoordig wel heel erg van de hak op de tak schrijf. Alsof ik tegenwoordig alléén maar aan gezonde voeding denk. (Even voor de duidelijkheid: ik vond deze reactie niet vervelend hoor!)

Tja, dat denk ik zelf ook wel eens. Niet dat er geen 'ongezond' eten op tafel komt bij de Achterbergen, eigenlijk gewoon elke dag. Maar dat is geen blogonderwerp, meestal tenminste.
Het liefst had ik grote zakken vol met tijd, zodat ik mijn creatieve kanten wat meer kan benutten en erover schrijven. Zoals mensen op een naai-, haak-, brei- of borduurblog doen. Helaas, die tijd is er niet en creatieve dingen verdwijnen dan meestal als eerste naar de achtergrond.

De voorraad inspiratie voor allerlei soorten brood is ook een beetje uitgeput geraakt. Dat vind ik zelf helemaal niet erg, want inmiddels staat er een hele rits recepten op dit blog, echt wel voldoende om uit te kiezen. Een degelijk broodblog is het op deze manier niet.

De Achterbergjes worden allemaal elk jaar een jaartje ouder. Schattige en vertederende dingen gebeuren - uiteraard - nog steeds, maar als je kinderen wat groter worden, stellen ze er in het algemeen minder prijs op als de hele wereld dat dan gelijk ook kan zien. Helaas voor jullie, een gezinsblog is het ook al niet.

Wat is het dan wel? Nou, gewoon een uitlaatklep voor dingen die ik belangrijk vind om met 'de wereld' te delen. En dat zijn dan uiteraard de dingen die op dit moment voor mij belangrijk zijn, en waarmee ik geen andere mensen of belangen schaad. Dingen waarvan ik denk dat het best goed is als meer mensen erover zouden nadenken. En omdat ik naast het grote huishouden (waar verder weinig blogvermeldenswaardigs gebeurt of je zou het leuk moeten vinden om te lezen over huishoudelijke routines (al eens gedaan) of vieze keukentegeltjes) heel spaarzaam tijd heb, en die tijd tegenwoordig veel op gaat aan het lezen over gezonde voeding, omdat een gezond lichaam toch eigenlijk een van de grootste geschenken is die je kunt hebben, schrijf ik daarover.

De laatste tijd denk ik er vaak aan om te stoppen met bloggen. Misschien doe ik dat ook wel een keer. Maar zo lang ik dingen belangrijk vind om te delen met 'de wereld', blijf ik toch stukjes plaatsen. En recepten die ik de moeite waard vind als aanvulling hier. En wie weet komt er ooit ook weer een tijd van blogjes met naaitips en over patroontekenen. Al is het alleen al als een naslagwerk voor mijzelf!

maandag 24 november 2014

Groente of niet groente - that's the question

Vandaag een snel 'doorgeefluikje'. Vorige week las ik een blog van Esther Nederhof, met daarin twee filmpjes van (Engelse) lezingen over groente. De ene onderzoekster toonde aan dat het eten van groente wel eens minder gezond zou kunnen zijn dan we dachten. Vooral mensen die maar niet gedijen op een 'gezond' dieet zouden van deze lezing best eens profijt kunnen hebben. Als voorbeeld haalt ze o.a. een aantal groepen mensen aan die helemaal geen groente eten, toch reuze gezond zijn en geen ziektes zoals kanker kennen. Ze eten dan bijv. alleen maar vlees en zuivel van hun eigen koeien. Of zeedieren. Als je Engels verstaat (ze spreekt bovendien heel duidelijk), is het een interessante lezing van bijna een half uur.

De tweede lezing die daaronder staat, is van een Amerikaanse arts die zelf MS kreeg, en er vervolgens met behulp van een dieet dat juist bestaat uit heel veel groenten, weer helemaal bovenop is gekomen. Ook heel interessant, en hopelijk zijn er veel mensen die hier profijt van hebben! Ik vond haar Engels moeilijker te volgen, en de lezing duurt ook langer, maar over haar voedingsmethode is elders op internet wel meer te vinden.

Is één van beide waar, of hebben ze allebei een gedeelte van de volledige waarheid ontdekt? Ik neig naar het laatste, wat ons weer terugbrengt bij de algemene Achterbergse houding: niet te moeilijk doen, ook niet over kinderen die maar heel weinig groente eten - wie weet is het helemaal niet zo erg als we altijd dachten.

Hier een link naar het desbetreffende blog: Voeding en psyche - hoe gezond zijn groenten?

vrijdag 21 november 2014

Mooi initiatief

Hebben jullie dat ook, dat je al die verpakkingen wel eens zat wordt? Ik denk wel eens na over de hoeveelheid afval die als een gestage stroom het Achterbergse huis verlaat, wel in verschillende richtingen: plastic, papier, etc., maar toch: als wij bijvoorbeeld al één plastic melkcontainer per dag weggooien, hoeveel is dat dan voor heel Nederland? Ik bedoel maar. Ik moet er niet aan denken.

Gisteren kwam ik een mooi initiatief tegen voor een winkel zonder verpakkingen. Je komt met je eigen potje/bakje en laat dat vullen. Geen idee of het werkt, maar het idee vind ik erg sympathiek. De initiatiefnemer heeft - uiteraard - kapitaal nodig. Behalve zijn eigen kapitaal is er 75.000 euro nodig - als dat op tijd binnen is,  wordt er een winkel geopend in de provincie waar het meeste geld is opgehaald.

Het aardige is dat je alleen maar de pagina hoeft te 'liken' op facebook, en/of te delen. Een genereuze investeerder doneert dan 5 resp. 10 euro. Alleen al doordat je je vrienden op facebook laat weten dat je het een leuk initiatief vindt, steun je dit project. Nou, dat is makkelijk gedaan.

Gisteren was er 93% opgehaald, vandaag 94%. Dat wordt nog spannend, want als de 100% niet wordt opgehaald voor 24 november a.s., gaat het toch  niet door. Daarom dit blogje nog even (en nee, ik heb geen aandelen in dit project), ik wist toch niet waar ik vandaag over moest schrijven.

NB de Achterbergen doen al aan minder verpakkingen: bovengenoemde plastic melkcontainers komen er in een normale week niet meer in - in plaats daarvan laten wij onze Tupperware emmer vullen met verse boerenmelk!

Nu heb ik nog steeds niet laten weten waar je meer informatie kunt vinden, dat is hier: verpakkingsvrije winkel Nederland Bag & Buy. In het kader 'help mee' rechts op de pagina kun je 'liken' en/of delen. Uiteraard kun je ook geld doneren - daar staat van alles tegenover, via de link 'investeer in het project', ook rechts, vind je hierover meer informatie.

donderdag 20 november 2014

Ziektekostenverzekering

De Achterbergen stappen dit jaar alweer over naar een andere ziektekostenverzekering. Nadat we jarenlang bij dezelfde verzekering hadden gezeten, stapten we vorig jaar over naar Promovendum, naar eigen zeggen de verzekering met de laagste premie van Nederland. Het scheelde ons een hele hoop aan premiekosten, zeker omdat we een verhoogd eigen risico hadden.

Het afgelopen jaar hebben de Achterbergen weinig bijzondere zorg nodig gehad. Dat verhoogde eigen risico was een goede keus.
Vorige week kreeg ik een mailtje van FBTO, of ik geïnteresseerd was in hun tarieven voor 2015. Dat was ik. Na een paar dagen, dat was begin deze week, kreeg ik een mailtje met hun nieuwe gegevens. Zonder veel verwachting vulde ik onze gegevens in, maar wat bleek? We kwamen zo'n dertig euro per maand goedkoper uit dan onze huidige verzekering met de huidige tarieven. Stel dat Promovendum de tarieven zou veranderen? Daar hoefden we niet lang op te wachten, woensdag publiceerden ze hun tarieven. Jawel, een tientje per persoon meer per maand.

Een snelle vernieuwde vergelijking leerde ons dat we konden kiezen tussen een premie van zo'n 190 euro per maand, of 250. (Dat is de premie voor de twee volwassenen, onze volwassen kinderen hebben zelf een ziektekostenverzekering). Allebei een verhoogd eigen risico, allebei behoorlijke tandartsverzekering. Nou, dan is de keus snel gemaakt!

We kozen dus voor de FBTO. Groot voordeel is dat je aanvullende verzekeringen kunt nemen op het moment dat je die nodig hebt. Die zitten dus niet in de verzekering verwerkt, maar aangezien we nu 12 x 60 = 720 euro per jaar goedkoper uit zijn met premie, kunnen we ook wel wat lijden. Mochten we ons aanvullend willen verzekeren, dan zet je gewoon de desbetreffende aanvulling in werking, vanaf de volgende maand mag je dan declareren en de aanvullende verzekering blijft aanstaan tot 31 december.

Het kan dus wel degelijk lonen om je voelhorens (weer) eens uit te steken op verzekeringgebied!

woensdag 19 november 2014

Hazelnootpasta zonder suiker - deze keer gelukt!

Na het toch wel min of meer mislukte potje hazelnootpasta in oktober en het wel gelukte potje amandelpasta (of -boter) gisteren, moesten de Achterbergen de hazelnoten nog maar een keer proberen zo fijn te krijgen dat er voldoende olie vrijkomt. En deze keer lukte het wel. Gewoon nog een poosje langer doormalen. Het is een raar gezicht, eerst die droge korrels, piepklein, je kunt je niet voorstellen dat daar zoveel olie in zit!

Ik heb het gemaakt met ongeweekte hazelnoten. Ze zijn wel geroosterd in de oven, om het vliesje eraf te halen. Hoeveel fytaten er dan nog inzitten, daar heb ik geen idee van. Officieel zou je ze kunnen laten kiemen (een worteltje laten groeien tot het net zo groot is als de noot), vervolgens helemaal weer drogen en dan verder vermalen. Maar ja, bij de Achterbergen zitten er maar 24 uur in een dag, en een groot gedeelte daarvan brengen we ook nog al dan niet snurkend door. Bovendien hebben we (nog?) geen voedseldroger. Vooruit dan maar, niet al te veel bij nadenken. Wie weet zijn hazelnoten op deze manier (door het roosteren) wel gewoon gezond. En anders eet je gewoon niet het hele potje achter elkaar leeg.

Je krijgt een dik vloeibare pasta, die een beetje doet denken aan pindakaas, maar dan uiteraard met hazelnootsmaak. Ik bedoel maar, er zit geen suiker door. Ik zeg dus tegen de jongens niet dat het hazelnootpasta is, dan is de teleurstelling groter dan het idee dat het misschien toch wel lekker is.

Zo maak je hazelnootpasta

Twee handenvol gekraakte hazelnoten en 1 eetlepel (rauwe) cacao

  • Om de hazelnoten te ontvliezen (de vliesjes smaken bitter), spreid je de hazelnoten uit op een bakblik en zet je dit 8 minuten in de oven op 190 graden. Laat een beetje afkoelen, en wrijf een handje hazelnoten tussen twee handen (evt. met ovenwanten eromheen) heen en weer. Het vliesje valt er vanzelf af.
  • Doe de aldus geroosterde en ontvliesde hazelnoten in de keukenmachine (of goede blender). Zet aan. Let op dat de motor niet oververhit raakt, reken op ruim tien minuten draaiwerk, plus eventuele rustpauzes. Het wordt echt zo nattig als op de foto, gewoon doormalen!
  • Meng er op het laatst nog een eetlepel (rauwe) cacao door
  • Natuurlijk kun je er ook zoetstof doordoen: als gezond geldt ahornsiroop (maple syrup), dat rechtstreeks uit de esdoorn wordt gewonnen, of goede honing. Maar - eerlijk is eerlijk - je kunt natuurlijk ook poedersuiker of een ander zoetmiddel gebruiken.
  • Tip: Op deze manier kun je natuurlijk allerlei soorten notenpasta's maken, of pindakaas. 

dinsdag 18 november 2014

Amandelboter of -pasta

De Achterbergen hebben laatst amandelboter oftewel amandelpasta gemaakt! Gewoon in de keukenmachine, en het lukte ook nog.

Je kunt het natuurlijk ook van hele (geblancheerde) amandelen maken, die je desgewenst eerst kunt roosteren. Wij hadden amandelmeel over (de glutenvrije broodjes worden inmiddels van andere ingrediënten gemaakt), maar aangezien amandelmeel gewoon bestaat uit gemalen amandelen, kun je dit net zo goed gebruiken voor het maken van de pasta.

Gewoon een laag amandelmeel in de keukenmachine, en een minuut of tien laten draaien. Niet al te hard, anders wordt de machine te warm, maar wel lang genoeg. Ineens kwam daar de zalvige structuur tevoorschijn, wat me voorheen bij de hazelnoten niet lukte. Die gaan dus ook in de herkansing, gewoon lang genoeg doormalen!

Voor de smaak eventueel een snufje zeezout toevoegen, en je hebt iets wat verdacht veel op pindakaas lijkt, alleen dan zonder pinda's. En met amandelen.

In een ander recept zag ik dat het nóg smeuïger kan, dat gaan we de volgende keer uitproberen!
Een potje amandelpasta in de winkel kost erg veel (ik zag een potje van 175 g voor bijna 5 euro), no way dat de Achterbergen dat aanschaffen. En helemaal niet als we het gewoon zelf kunnen maken. De amandelmeel die ik had gekocht, kostte bijna 6 euro voor 500 gram. En werd gratis thuisbezorgd.

maandag 17 november 2014

Zuurdesemstarter maken - en wat te doen met het overschot aan starter

Je kunt niet zomaar een besluit nemen om zuurdesembrood te bakken, als je geen startdeeg hebt. Eer je een goed startdeeg hebt, ben je zomaar een week verder. Op internet zijn heel veel verschillende manieren beschreven voor het maken van startdeeg. Sommigen maken er een complete wiskundige les van, anderen plompen gewoon iets bij elkaar, en bij beiden werkt het. Zoek dus gewoon een methode uit die bij je past.

De Achterbergse methode haalden we hier vandaan, tenminste de basis. Uiteraard maakten we er weer een vereenvoudigde methode van...

We begonnen met half roggemeel, half speltmeel (ik geloof een halve kop bij elkaar) en net zoveel water (op kamertemperatuur) dat het een zalfachtig mengsel werd. Dit deden we in een weckpot met het deksel er los op, en zetten dat op de schouw. Nadat er bubbeltjes zichtbaar werden, begonnen we met voeren: elke keer weer wat meel en water bij (ongeveer een half kopje meel, maak er met water (op kamertemperatuur) weer een zalfachtig mengsel van en roer dit door de starter), in het begin om de twaalf uur, na een paar dagen één keer per dag. In het begin kun je roggemeel gebruiken, omdat dit van nature goede eigenschappen bevat voor het maken van zuurdesem. Naarmate de starter actiever wordt, steeds meer het meel van je eigen voorkeur gebruiken, zoals tarwe of spelt.

Als er te veel starter in de pot zit: en houd hierbij ook rekening met het verdubbelen van het volume, kun je een gedeelte gebruiken om pannekoekjes te bakken. Het enige wat erbij gaat, is baksoda (geen bakpoeder dus), dat neutraliseert het zuur voor een gedeelte, en wat zout. Simpel als wat, maar niet voor veel personen geschikt uiteraard. Gewoon een tussendoorsnack voor een of twee kinderen die toevallig in de buurt lopen. Het recept vind je hier. Je kunt het teveel aan starter ook in de koelkast bewaren tot je genoeg hebt.

Je kunt ook wat meer beslag krijgen, door een hoeveelheid zuurdesemstarter 's avonds te mengen met de helft van die hoeveelheid aan extra meel, en eventueel wat water als het te dik is (bijv. 1 kop starter, 1/2 kop meel). Afdekken en 8 tot 12 uur laten staan.

Hierna meng je het beslag met 1 ei per kop starter (1 kop is hier 240 ml), wat zout en 1/4 tl baksoda per dezelfde hoeveelheid. Wij deden er ook nog wat melk bij om het beslag dik vloeibaar te maken. Er konden 10 kleine pannekoekjes uit. Het oorspronkelijke recept vind je hier.

En verder: Starter schijnt een makkelijke gast te zijn. Je kunt er veel mee uithalen zonder dat hij gaat protesteren. Bak je een paar keer per week, kun je hem gewoon op het aanrecht of in de kamer laten staan. Maar je kunt hem ook in de koelkast zetten, ik heb gelezen dat dit de kwaliteit ten goede komt. Haal hem uit de koelkast zo'n 6 uur voor je gaat bakken. Dit heb ik niet uitgeprobeerd, alleen voor de volledigheid zet ik dit erbij. Volgens mij voer je de starter ook niet zolang hij in de koelkast staat, dat is ook praktisch als je een periode van huis bent.

Ongetwijfeld kan ik nog heel veel leren. Er zijn immers nog geen luchtige zuurdesembroden gebakken bij de Achterbergen. Wel twee tamelijk compacte broden, die wonder boven wonder door een groot gedeelte van het gezin met graagte werden opgegeten (in tegenstelling tot de broden van een aantal jaar geleden, die niemand echt lekker vond - dat zuurdesem was gestart met melkzuur).

Een site waar ik me af en toe - bij een kop thee of zo - in ga verdiepen is www.sourdough.com. Daar valt vast nog een hoop te leren! De beschrijving (Engels) voor het maken van een starter vind je hier.

Nog meer leesvoer (Nederlands) op de site van Wiebaktmee.

zondag 16 november 2014

Brood - gezond of niet?

Het kan lezers van dit blog niet ontgaan zijn dat de Achterbergen de laatste tijd op het gebied van de broodconsumptie dingen aan het uitzoeken en uitproberen zijn. Karien uut Zwalk noem ik mezelf af en toe... Zoveel meningen, zoveel richtingen, wat is nu juist?

Als je je verdiept in paleo, dan komt brood überhaupt niet voor. Het probleem van welk brood goed is voor je, bestaat dus niet bij de paleovolgers. Fijn voor hen! De Achterbergen gaan echter niet paleo eten, sowieso veel te duur (stel je voor: met elf personen grasgevoerd vlees kopen en dat bij elke maaltijd eten), en de gezinsmentaliteit is nu eenmaal zoals die is.
In het boek van Chris Kresser (my personal paleo code) wordt beschreven dat je, naast zuivel en andere voedingsmiddelen, ook granen kunt eten, mits je ze voorbehandelt. Dat wil met name zeggen dat je zorgt dat je de fytaten (fytinezuur) uit het meel verwijdert voordat je het eet. Over fytaten is ongelooflijk veel geschreven, een aardig artikel vind ik dit artikel.

Feit lijkt wel dat veel fytaten niet goed zijn voor je gezondheid, omdat je dan de mineralen uit je voeding niet meer kunt opnemen. Dat strookt overigens helemaal met de bevindingen van de diverse onderzoekers ten opzichte van tandbederf, die een rechtstreeks verband meenden te zien tussen het consumeren van 'fytaten' en slechte gebitten.

Hoe haal je de fytaten dan uit de voeding? Daarover verschillen de meningen sterk, lees je op de ene site dat je de granen kunt laten kiemen (dan krijg je bijv. tarwekiemen), op een andere site worden juist die tarwekiemen de grond in geboord. Zucht. Waar de meeste (bet)weters het wel over eens zijn, is dat het lang weken van meel in een zure omgeving (zuurdesem) nogal wat fytaten laat verdwijnen. Bovendien las ik tot mijn grote vreugde dat ook lange rijstijden van gistbrood het fytine laat verdwijnen. Jippie, het niet-kneden brood dat de Achterbergjes tijden lang hebben gegeten, valt daar ook onder!

Een aantal jaar geleden heb ik al eens geprobeerd zuurdesembrood te bakken. Ik maakte een starter op basis van zuur geworden melk, en ik heb het idee dat daardoor het brood wel erg zuur werd. Niemand vond het lekker, inclusief ikzelf. Daarom probeerde ik deze keer om de melkzuurbacteriën buiten beschouwing te laten, en begon met roggemeel en speltmeel, gemengd met water. Inmiddels is het al een starter van ruim een week oud, en hebben de Achterbergen alweer twee keer een gewoon niks aan de hand zuurdesembrood gebakken. Grappig genoeg was het eerste brood kort  na het bakken alweer op, de Achterbergjes bleven maar vragen om nog een plakje.
Omdat je starter elke dag moet voeren, krijg je op een gegeven moment een overschot aan starter. Aangeraden wordt om dat weg te gooien, maar de Achterbergen haalden ergens van internet een veel beter idee: pannekoekjes bakken!

En zo gaan we een nieuw baktijdperk in. Het liefst met kwalitatief goed meel - welk meel dat is, daar moet ik nog achter komen. De tarwe van tegenwoordig krijgt toch wel erg veel negatieve kritiek, beter zou daarom zijn om te bakken met de wat oudere soorten graan: spelt, emmertarwe (in Noord-Holland staat een molen waar ze dat verkopen), of zelfs eenkoorn (veel gebruikt op de site van Nourished Kitchen, maar hier niet zo makkelijk te krijgen). Als dat allemaal niet binnen bereik is, bijvoorbeeld alleen al vanwege de prijs, doen we er niet al te moeilijk over en nemen toch tarwemeel (bij voorkeur van de molen), in de wetenschap dat we er met de ambachtelijke manier van bereiden (lang laten rijzen c.q. zuurdesem) toch iets goeds van kunnen maken!

vrijdag 14 november 2014

Interessant boek - genees tandbederf

Je zou het bijna niet geloven, maar toch schijnt het waar te zijn: dat je je gebit kunt laten remineraliseren door de juiste voeding te gebruiken.
Dit boek heb ik sinds gisteren in mijn bezit en natuurlijk nog lang niet uitgelezen, maar na het lezen van de eerste hoofdstukken krijg ik al een zeer betrouwbare indruk. Iets wat aan dit boek ten grondslag ligt, is het levenswerk van een tandarts, Weston Price, die op onderzoek is uitgegaan hoe het met het gebit van traditioneel levende mensen was gesteld. Hij kwam tot opzienbarende ontdekkingen, en ging vervolgens uitzoeken hoe het kwam dat deze mensen vaak zo'n gaaf gebit hadden.
Het is niet zo raar dat hij op de voeding uitkwam. (Ik heb trouwens ook nooit gedacht dat het de bedoeling van de natuur is dat onze tanden al tijdens onze eerste twintig jaar van leven problemen beginnen te krijgen.) De Inuit bijvoorbeeld (Eskimo's) leefden op een dieet van voornamelijk vis, andere zeedieren en kariboes. 85% vet, geen groentes. Ze hadden 0% gaatjes in hun tanden. Nu hoeven wij helemaal niet zo extreem te denken, ook in Zwitserland was er één vallei waar de mensen opvallend gezonde gebitten hadden. Hier nuttigden de mensen vooral zuivel van hun eigen - grasgevoerde - koeien, plus het vlees ervan. En nog zo'n paar wat meer 'normale' dingen.
Er worden nog veel meer bevolkingsgroepen over de hele wereld beschreven. Elke keer onderbouwd met verwijzingen naar de onderzoeken. En elke keer levert het weer een stukje nuttige informatie op.

Het gaat niet alleen over het onderzoek van Weston Price, ook anderen hebben onderzoek gedaan en de schrijver van dit boek heeft geprobeerd om alles overzichtelijk en inzichtelijk op een rijtje te zetten, met concrete adviezen (en ja, die houden ook dingen in als 'levertraan, maar dan wel de goede soort').

Of ik er iets voor de Achterbergen mee ga doen? Jazeker, maar dan wel binnen bepaalde grenzen, dus voor zover dit eenvoudig binnen mijn bereik ligt.
Het was trouwens min of meer troostend om te lezen over een onderzoek onder een groep kinderen die één maaltijd per dag van de onderzoekers kregen (rauwe melk, soep van lang getrokken bottenbouillon en wisselend vlees/vis etc.), en de rest van de dag thuis vrij ongezond aten. De verbetering in hun gebit - of het voorkomen van verdere gaatjes - was opzienbarend. Op deze manier lijkt het dat een paar eenvoudige veranderingen toch ook al heel veel doen. Dat is prettiger dan een compleet voedingspatroon ombuigen!
Wij komen trouwens de laatste weken al een heel eind door rauwe melk te drinken van koeien die buiten lopen te grazen. En misschien moet ik gewoon wat vaker een pan bouillon in de oven laten trekken, en daar soep mee maken voor het hele gezin.
Of we levertraan (maar dan wel de goede soort!) gaan gebruiken, is maar zeer de vraag. Eerst het boek maar eens uitlezen.

Voor wie geïnteresseerd is, is het boek echt een aanrader. Het leest prettig (is goed vertaald) en het is bovendien prettig geprijsd (22,50), helemaal als je het vergelijkt met alle tandartsbehandelingen die je hiermee eventueel gaat voorkomen!

woensdag 12 november 2014

Zelf yoghurt maken

Yoghurt maken is helemaal niet moeilijk! Om er zeker van te zijn dat het goed gaat, is het wel heel handig om een voedselthermometer te hebben, plus iets om de yoghurt 24 uur in op temperatuur te houden, zoals een paar badhanddoeken en een koelbox (lees: isolatiebox).

Zelfgemaakte (rauwe) yoghurt

1 liter rauwe melk - 2 eetlepels yoghurt uit een pak (of een veelvoud van beide natuurlijk)

Doe de yoghurt in een bakje en de melk in een pan. Verwarm de melk al roerend tot 43 graden Celsius. Bij deze temperatuur gaan de bacteriën en enzymen nog niet dood. Doe een beetje van de warme melk bij de yoghurt in het bakje en roer goed door, giet dit weer terug in de pan en meng het geheel. Giet de melk in een afsluitbare fles of pot (of doe gewoon het deksel op de pan) en wikkel deze in een dikke badhanddoek (of twee, of een slaapzak). Doe dit in de koelbox of iets anders wat isoleert en laat 16 tot 24 uur met rust. Laat daarna afkoelen en helemaal koud worden in de koelkast. Nu kun je zien hoe dik je yoghurt is geworden.

Een indicatie dat de yoghurt klaar is, zou zijn dat je de pot/fles/pan schuin houdt. Als de yoghurt dan aan de zijkant loskomt van de rand, is hij klaar. Bij ons was de yoghurt toen nog (en dat was na 16 uur) heel erg mild van smaak. Sommige mensen houden van de meer zure smaak: die krijg je als het wat langer fermenteert, tot 24 uur. Gewoon een kwestie van uitproberen!

Dikke yoghurt

Onze eerste yoghurt was een beetje te dun naar onze smaak. Wij houden van die lekkere, dikke yoghurt. Geen enkel probleem: leg een grote zakdoek of koffiefilter in een zeef en giet daar de yoghurt in. Vang het vocht dat eruit loopt op, dit kun je drinken, het smaakt naar karnemelk. Laat net zo lang uitlekken tot de dikte naar wens is.

dinsdag 11 november 2014

Roomboter!

Yes, de Achterbergen hebben eigengemaakte roomboter! Van verse, rauwe melk gemaakt. Vanwege de haast niet echt een mooie foto gemaakt, maar dat wil niet zeggen dat het niet is gelukt!

Zaterdag was de melk bij de boer op, we mochten 's avonds om half zeven terugkomen, dan was hij aan het melken en konden we de melk vers meenemen. Dat was een hele belevenis, we stonden erbij en keken ernaar! Met een emmer met wel acht liter warme melk gingen we weer naar huis. Zondagmorgen haalde ik er al met al toch heel wat room af (eigenlijk moet je langer wachten, maar voor dat woord moet je lang zoeken in het Achterbergse woordenboek). Ik had een supermakkelijk recept gevonden op internet en wilde dat graag uitproberen. Gewoon stijfkloppen met een elektrische handmixer tot het gaat schiften, makkelijk zat. Alleen wilde het maar niet gaan schiften. Ik had een gigantische hoeveelheid superstijve, overheerlijke slagroom (zonder suiker dan wel), maar hoe lang ik ook doormixte, er gebeurde verder niets (tips?). Uiteindelijk deed ik de helft in de Tupperware slagroomschudder, en dat bleek wel te helpen. Hieronder dus ons recept voor heerlijke verse roomboter voor mensen die dat ook wel eens willen uitproberen.

Tip: je kunt ook de staafmixer gebruiken!

Hier kun je lezen waarom ik rauwe melk gebruik. Misschien kan het ook wel met gepasteuriseerde room, maar dat hebben wij dus niet uitgeprobeerd.

Roomboter

van een aardige hoeveelheid verse, rauwe melk, zet ook een kan water in de koelkast om extra koud te worden.

Laat de melk in de koelkast koud worden en de room omhoog komen. Dit duurt 12 tot 24 uur. Schep de room van het oppervlak met behulp van een diepe opscheplepel, doe dit in een kom. Klop de slagroom stijf, ga net zo lang door met kloppen tot de vetdeeltjes aan elkaar klonteren en een dunne vloeistof wordt afgescheiden (bij ons lukte dit in een Tupperware slagroomschudder). 
Zeef het geheel, vang het uitgelekte vocht op (dit kun je gewoon drinken, bij ons smaakte het naar gewone melk) en doe de boter weer terug in de kom. Giet een deel van het koude water erbij en ga er even met de handmixer doorheen (in sommige recepten kneden ze het met de blote handen in het water - maar daarvan worden je handen wel heel erg vet!). Zeef het geheel weer, zo spoel je de melkdeeltjes eruit en houd je pure boter over. Doe dit nog een keer totdat het water helder blijft. Doe de boter in een stuk dun textiel (zoals een grote zakdoek) en knijp uit. Tadaaa, roomboter! De boter kan in de koelkast of gewoon op het aanrecht worden bewaard.

Update: inmiddels wacht ik niet meer eerst op de room van de zoete melk, maar maak ik direct een grote hoeveelheid yoghurt van de rauwe melk. Zo sla ik de wachttijd voor de room over - de room komt op de yoghurt evengoed wel bovendrijven. Van deze zure room maak je dan de roomboter - het zuur wordt afgescheiden (karnemelk) en de vetdeeltjes klonteren samen tot boter. 

maandag 10 november 2014

Waarom zou je de melk rauw drinken?

In de volgende blogposts volgen de recepten voor eigengemaakte yoghurt en roomboter. Dit doen de Achterbergen (voorlopig?) van rauwe melk, vers van de koe, en dan het liefst een koe die overdag buiten gras en klaver loopt te eten. De melk wordt niet gepasteuriseerd of voorgekookt en dat is toch wel heel ongebruikelijk. Waarom zou je zoiets doen, van rauwe melk kun je toch heel ziek worden?

Wij houden ervan om een beetje te experimenteren. Niet al te bang zijn om dingen uit te proberen. Op een Amerikaanse site (jawel, van the Nourished Kitchen) vond ik tien redenen waarom je rauwe melk zou moeten drinken. Hieronder in het Nederlands de tien redenen, ik zeg uitdrukkelijk niet dat ik deze mening ook ben toegedaan, maar zoals eerder gezegd, we proberen het gewoon uit zonder al te bang te zijn. Het originele artikel vind je hier.


  1. Rauwe melk 'leeft'. Er zitten gezonde bacteriën, enzymen, natuurlijke vitamines en immunoglobolines in die niet tegen verhitting kunnen. Als je melk verhit, wordt de samenstelling dusdanig dat de calcium niet goed door het lichaam wordt opgenomen.
  2. Rauwe melk is rijk aan gezonde bacteriën. Deze bacteriën werken samen met het immuunsysteem om ons gezond te houden. Als je melk pasteuriseert, dood je deze gezonde bacteriën.
  3. Rauwe melk bevat enzymen zoals lactase, lipase en fosfatase, die je helpen om de melk beter te verteren. Mensen die intolerant zijn voor de winkel-zuivel kunnen hierdoor vaak wel rauwe melk verdragen.
  4. Rauwe melk bevat natuurlijke vitamines. In melk van grasgevoerde koeien zit vitamine A, K, E, C en B. Bovendien levert de melk het vet én een waterige vloeistof om al deze vitamines door het lichaam te kunnen laten opnemen. Sommige van deze vitamines zitten ook nog in de melk als je die pasteuriseert, maar veel minder en sommige helemaal niet.
  5. Rauwe melk is rijk aan geconjugeerd linolzuur, een gezond soort vetzuur. Hieraan worden verschillende gezonde eigenschappen toegeschreven.
  6. Door rauwe melk te kopen, steun je de kleine boeren.
  7. Rauwe melk is niet gehomogeniseerd. Als het vet in de melk wordt gehomogeniseerd, oxideert het veel sneller. Geöxideerde vetten dragen bij aan hart- en vaatziekten, dat willen we niet.
  8. Rauwe melk is makkelijker te verteren. 
  9. Rauwe melk wordt op een gezonde manier zuur. Laat het een dag of langer buiten de koeling en het wordt fris zuur en is uitstekend te consumeren (als je het lekker vindt dan). Het tegendeel geldt voor fabrieksmelk, dat echt bederft als je het buiten de koeling laat. Kwestie van goede bacteriën of geen goede bacteriën meer.
  10. Rauwe melk steunt de regionale economie. Dat is te zeggen, als je het bij een boer in de buurt koopt. 
Al met al vind ik het een klein beetje een flauw lijstje. Nummer 2, 3, 4 en 5 zaten al in nummer 1, nummer 6 en 10 lijken heel erg op elkaar, nummer 8 is de conclusie van de eerste 5 en nummer 9 lag daaraan ten grondslag. Maar goed, ik heb het niet verzonnen, alleen maar geprobeerd om het door te geven. We proberen het dus gewoon uit (hoewel je niet zo makkelijk kunt proberen of je wel of geen hart-/vaatziekte krijgt... wetenschappelijke conclusies zul je dus niet van de Achterbergen hoeven te verwachten).

vrijdag 7 november 2014

Over melk, yoghurt en verse kaas

Als je in paleo-termen denkt, horen melkproducten er niet bij. In het boek van Chris Kresser staat dat je - als je eenmaal bent 'gesettled' - zuivelproducten weer kunt toevoegen om te kijken of je ertegen kunt. Want als je het prima kunt verdragen, waarom er dan niet van genieten?

Ik doe het wat anders. Ik ben helemaal niet erg gesettled geraakt. Ik had gewoon geen zin meer in 30 dagen aftellen, een uitzondering maken vanwege een of andere feestelijkheid en vervolgens opnieuw opnieuw te moeten beginnen. En dat terwijl ik geen directe gezondheidsklachten heb die genezing behoeven. (Behalve wat ongemakken hier en daar, die met deze gezonde manier van eten al zijn verdwenen).

Maar goed, melk dus. Koemelk of andere melk. Maar dan wel de goede melk. Daar gaan we weer... wat je bij de supermarkt koopt (gepasteuriseerde melk) is dus - volgens gezondheidskenners - niet de goede melk. Wel goede melk is puur natuur, rechtstreeks van de koe, en dan ook nog een koe die grasgevoerd is. Een artikel met complete informatie hierover vind je op het - gisteren ook al genoemde - Amerikaanse blog Nourished Kitchen. In het Nederlands zal er vast ook wel het een en ander te vinden zijn (naast de aanbevelingen van het Voedingscentrum dat je verse melk weliswaar kunt drinken, maar dan wel eerst verhitten - dat doen de Achterbergen dus niet!).

Ik dacht altijd dat je zulke melk rechtstreeks van de boer niet meer kon kopen. Ook gezoek op internet leverde geen boerenmelk in onze regio op. Wat schetst mijn verbazing toen ik gisteren via een andere site ineens wel een boerderij bij ons in de buurt vond, die melk verkoopt van grazende koeien (ze lopen nu nog buiten)! Met twee Achterbergjes en een schoongemaakte Tupperware-emmer reed ik vanmiddag dus naar de boerderij. Alwaar een kinderfeestje bezig was - de Achterbergjes mochten zomaar even mee in de hooiberg spelen. Intussen haalde de boer extra melk voor mij en neusde ik in zijn winkeltje rond. Hij had een van zijn koeien laten slachten en de vriezer lag vol met rundvlees (niet biologisch, wel van een grasgevoerde koe). Er stonden allemaal flessen(!) vla in de koeling, en yoghurt, en er waren scharreleieren. Een waar walhalla, helemaal als je naar de prijzen kijkt: 60 cent per liter melk, 1,20 voor 10 eieren en de kilo gehakt kostte 6,90 (er was nog veel meer rundvlees, maar de Achterbergen accepteren maar heel af en toe draadjesvlees).

Thuisgekomen gaf ik de twee Achterbergjes elk een beker rauwe melk, nam er zelf een die ik opleukte met rauwe cacao, maakte twee liter yoghurt en van één liter melk maakte ik verse kaas. Recepten hiervoor haalde ik hier vandaan, hoewel ik meer research had gedaan en de melk niet vanaf het kookpunt liet afkoelen naar 43 graden, maar juist vanaf koud opwarmde tot die temperatuur. Zo blijven de gezonde bestanddelen van de rauwe melk in leven.

Als de yoghurt klaar is, en voor herhaling vatbaar, zal ik er een apart blogje aan wijden. Voor nu is het gewoon een ontzettend leuk uitstapje geweest, zeker al de moeite waard!

donderdag 6 november 2014

Over brood, rijstijd en gezond

Langzamerhand, naarmate ik meer lees over paleo, granen, gezondheid en zo, ga ik de dingen beter begrijpen. Tenminste, dat denk ik. In het boek van Chris Kresser over paleo wordt uitvoerig uitgelegd waarom granen niet goed zijn voor je, en wat je zou moeten doen om ze beter verteerbaar te krijgen (fermenteren, weken, spruiten). Hij denkt dat de allermeeste mensen niet zoveel moeite zouden willen doen voor iets wat toch niet zoveel voedingswaarde heeft, als je met het eten van vlees en groente meer en betere voedingsstoffen binnen kunt krijgen. Toch schijnt er niet echt iets op tegen te zijn als je wél de moeite wilt nemen om zoveel mogelijk fytaten uit de granen te halen.

Vandaag kwam ik op een website die nieuw is voor mij: The Nourished Kitchen. Een geweldig mooi (Engelstalig) blog van een zeer gedreven Amerikaanse. Over echt eten. Gewoon, gezond, ouderwets voedsel. Ik kwam er door een link van bovengenoemde Paleoër Chris Kresser. En wat zie ik op haar website? Ze bakt brood. En gebruikt peulvruchten. En ze doet dat op een gezonde manier.

Het kwartje begon te vallen. En gelukkig, 'mijn' niet-kneden brood, tenminste de Jim Lahey-versie met minimaal gist en een heel lange rijstijd, hoort ook bij de betere soorten! Het is namelijk juist die langzame bereidingstijd, het lange rijzen met veel vocht (dat is dus weken!), en het zuren van het deeg wat door de tijd heen gebeurt, wat het graan 'gezond' maakt.
Het kwartje viel verder. Was het niet zo dat in de tijd van de bijbel gezuurde broden werden gebakken? Met zuurdesem? En dat de Amish ook zuurdesembrood bakken, waarvan de starters zelfs van generatie op generatie worden doorgegeven (en dat hart- en vaatziekten niet bij de Amish voorkomen)?

Kloink! Het kwartje viel. Helaas, moet ik wel zeggen. De Achterbergen, inclusief ikzelf, zijn niet dol op zuurdesembrood. Toch - koppig als ik ben - ga ik het weer proberen. Misschien niet direct met het genetisch gemodificeerde tarwemeel dat we voor 30 cent per kilo bij de supermarkt kunnen kopen: voor dit brood ga ik binnenkort naar onze plaatselijke molen, waar je spelt kunt kopen die in onze eigen regio is verbouwd! Misschien smaakt zuurdesem-speltbrood wel lekkerder als je eenmaal weet dat het gezonder is dan de snel gerezen gistversie???

woensdag 5 november 2014

Regenboogjes eten

De 7-jarige Achterberg vraagt wat voor macaroni we eten. Dat is heel belangrijk, want penne smaken heel anders dan fusilli. Bijvoorbeeld. Dus ik zeg: elleboogjes. Zegt hij: nee, dat heet regenboogjes!

maandag 3 november 2014

Glutenvrij brood - (ook paleo)

Omdat mijn dochter coeliakie heeft, en graag elke dag brood eet, worden er bij de Achterbergen regelmatig glutenvrije broodjes gebakken. Dit recept is ook paleo, maar zelf eet ik er nauwelijks van, gewoon geen behoefte aan. In het begin bakte ik veel met amandelmeel en bakpoeder. Die broodjes lijken een beetje op cakejes: wel lekker, heel machtig, maar niet echt brood. De broodjes in dit recept zijn gebakken met gist (en daardoor ook bewerkelijker), waardoor ze wat meer naar normaal brood smaken. Het oorspronkelijke recept staat (in het Engels) hier, en is gluten-, lactose- en notenvrij. Ik maak de helft van het oorspronkelijke recept, en doe het deeg/beslag in muffinvormpjes. Zo heb je gelijk eenpersoonsporties en worden de broodjes ook mooier gaar dan als het één groot brood is.

Glutenvrije gistbroodjes (12 stuks)

180 ml handwarm water - 1/2 el droge gist - 1 ei - 40 ml olijfolie (= 2 el en 2 tl) - 1/2 el appelazijn, 1 el honing - 38 g gemalen blond lijnzaad - 60 g gemalen pompoenpitten - tapioca en arrowroot, samen 150 g (allebei de helft of driekwart tapioca en eenkwart arrowroot) - 38 g kokosmeel - 1/2 tl zout

Los de gist op in het handwarme water, in een niet-metalen kom. Laat 10 minuten staan. Voeg de natte ingrediënten plus het blond lijnzaad toe en laat een paar minuten wellen. Voeg de rest van de ingrediënten toe, meng alles goed door elkaar en verdeel dit nogal dunne beslag over 12 (siliconen) muffinvormpjes. Dek af met plastic (doe in een grote plastic zak) en laat 1 uur rijzen bij de verwarming.

Bak de broodjes 30 minuten bij 175 graden.